ӨСІМДІК – ЖАНҒА ШИПА, ДЕРТКЕ ДАУА

Адамзат қоғамының дамуының ең алғашқы дәуірлері кезінде адам баласының негізге көрегі өсімдік болған. Алуан түрлі жемістерді, өсімдік тамырларын, түрлі-түрлі гүлдерді, шоптерді жинай жүріп, адам тамағын тойғызып қана қоймай, сонымен қатар әртүрлі аурулар азабынын құтылу жолдарын іздестіре бастаған. Сөйтіп, өсімдіктің шипалық қасиетін зерттеп білуге адамды өмірдің өзі жетектейді. Оның алғашқы аптекасы орман мен дала болды.

Біздің Қазахстанда дәрілік өсімдік түрі өте көп. Олар: адыраспан , арша, қалақай, жолжелкен, шайқурай, асқабақ, сәбіз, пияз, т.б. осыларды адам аруларына тиімді пайдалану кажет.

Солардың көп пайдаланылатыны жолжелкен. Алматы облысының барлық жерлерінде өседі . оның құрамында адам ағзасына қажетті көптеген заттар бар. Дәрі мақсатында жолжелкеннің жапырақтары, сабақтары, ұрығы және тамырлары пайдаланылады. Жапырақтарын маусым-шілде айларында жинайды. Жапырақтарды көленкелі ашық ауада, желдеткіші бар үйде жайып кпептіреді.

Пайдалану жолдары:
1. Жуылған жас жапырагын жараға, іріңді ісікке, шиқанға, сомға сорғыш дәрі ретінде жапсырады.
2. Жапырақтан сығылып алынған шырынды жәндіктер шыққан жерге және ірінді жараға жағады.
3. Жолжелкен тамырын іштен қан өткенде,қан қақарғанда қайнатылған күйінде ал ұрығын дизентерия болғанда, іш өту кезінде тиімді. Екі ас қасық тұқымды (10г) жарты стақан қайнап тұрған суға (100 мг-жуық) салып , шайқап суытып қояды. Суығаннан кейән әлгі тұқымымен бірге бірақ ішеді.
4. Қытай халық медицинасында қан тоқтататын және несен жүргізетін дәрі ретінде қолданылады.
5. Ұрығынан жасалған қайнатындыны көз ауырғанда сыртына жағады.
6. Ұрығын қант диабетіне, жотелге, осндай-ақ еректер мен әйелдердің бедеулілігіне ішуге ұсынылады.
7. Жолжелкен шырыны түберклез, қатерлі ісікті емдеуге айтарлықтай нәтиже береді. Бір ас қасық жапырақты бір стақан қайнап тұрған суга салып 15 мин қояды да, сүзіп, тұндырмасын күніне 1 ас қасықтан 3-4 рет ішеді.

Күшала – көп жылыдқ өсімдік. Шамамен биіктігі -20-40 сантиметр, жапраққтарының ұзындығы 10 сантиметр, ені 1-5-3 сантиметтр боп келеді.

Жапырақтары сабағынан ұзын, төменгі жағы үшкірлеу , кейде бұтақ сабы келемшемен қосылады.

Түтікші өзегі 7-13 см, ені 3-6 см дейін жетеді. Гүлденгенде оның гүл қауашағының ішкі жағы назарыңызды еріксіз аударып, күлгін көк барқыттай құлпырады.

Күшаланы халық арасында – қара пышақ деп те атайды. Себебі гүлденген кезде гүл қауашығы ішінен жіңішке қосымша собық, үшкір күлгін-көк түсті 5-9 см тік өзек ( пышақ, қарындаш тәрізді) шығады. Өсіп келе жатқан собықтың жағымсыз иісі болады. Күшаланның тамыры грек жаңғағының мөлшенріндей дөнгелек келеді, жан-жағынан жіңішке тамырлар өседі.

Бұл өсімдіктің өріс алған жері Орта Азия, оның ішінде Жамбыл мен Шымкент облыстары. Әсересе, қаратау жотасында және күн батыстаТянь-Шаньда көп. Қазақстан көлемінде күшаланың екі-ақ түрі өседі. Регел және леман эминиумдары. Көктемнің көкек , ма мыр айларында аталған таудың етегінен гүлдеген күшаланы кездестіруге болады.

Күшаланың тұқымдары кемеліне жеткен уақытында гүл қауашағының төменгі жағындағы ақ қабыққа тұқымдары домалақ, болмаса сопақша болып бірнеше түйіндер (2-3) біріне-бір жабысып тұрады. Әбден піскен шағында тұқымның түсі қонырқай тартады.
Ғалымдардың зерттеуі бойынша өсімдік жас уақытында түгел (жапырағы, гүлі, тамыры) улы болады. Аңшылар қүшала тұқымдарын етпен араластырып қасқыр, түлкілерді аулау үшін қолданған. Күшаланың жапырақтарын жеген қойлар уланады, ал тасбақаларға бұл жапырақтар әсер етпейді деген пікір бар. Құмтышқандар (песчанки) көктемде күшала тамырын іздеп қазып жейді екен.

Реген эминиумі – көктемде гүлдейтін өсімдік, ол ерте гүлдеп, жапырақтары аз уақытқа қурап, желмен ұшып кетеді. Халық күшала гүлдеген кезде оның жанына қазық қағып белгілеп қояды да қазан айырларында тамырын қазып алып, оны жауып тізіп көлеңкеде кептіреді. Сөйтіп, емге қолданады.

Өкінішке орай, медицина бұл емдік қасиеті өте күшті, сирек кездесетін шөп әлі күнге дейін қолданылмай келеді. Ал халық емшілері күшаланы өкпе ацрцларына және бел омыртқа сыздап, буындар сырқырағанда қолданады (ревматизм, падагра, бруцеллез, артрит, т.с.с.). Өкпе туберкулезін емдегенде күшаланы қымызға салып ерітіп, бір кесе тұнбасын күніне 2 рет (күн шығарда және күн батарда) ішетін. Ал омыртқа мен буын ауырғанда дәрілік шөптің тұнбасын теріге абден сінгенше сылап жаққан. Одан кейін науқас адамды жылы орап тастаған. Бұл шөп өте ұлы болғандықтан, оны аса ұқыптылықпен пайдаланып отырған.

Мен өзім сырқат жандарды емдегенде әртүрлі әдіс-тәсілдерді пайдаланумен қатар, дәрілік шөптерді де сырқаттың түріне қарай пайдаланамын. Оның ауруға әсер етуі жоғары екеніне өзім сенемін. Сондықтан, кейде халық емшілерінің дәрілік шөптермен жұмыс істегені артық болмайды.

Мәлімет көзі

Advertisements

Пікір қалдыру

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Өзгерту )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Өзгерту )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Өзгерту )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Өзгерту )

Connecting to %s